hij maakte opnieuw een wandeling een lange wandeling zou je kunnen zeggen in overdrachtelijke zin om te kijken hoe het oude continenten er bij het licht en dit is het kloeke verslag europa nee zonder europa gewoon grote verwachtingen daar staat het geert mak dit is het vervolg op het succesvolle in europa van 15 jaar geleden en vanavond is ook de start van de televisieserie van de vpro die hoort bij dit boek geert mak ontmoet in alle uithoeken van het continenten europeanen soms europeanen tegen wil en dank die hem over hun eigen geschiedenis vertellen en die getuigenissen die persoonlijke getuigenissen vormen het kloppend hart van dit boek en gecombineerd met de analyse van de recente europese geschiedenis is dat een mooi werk geworden en ik zeg je maar was bij een veelomvattend werk bevat veel meer dan wat wij de komende 25 minuten in dit gesprek zullen we bespreken we kiezen hartelijk wel gemak begint die reis het boek althans in het hoge noorden in het plaatsje kirkenes waar noorwegen en rusland aan elkaar raken waar het ijs aan het smelten is er waren nieuwe waterweg aan het ontstaan is een belangrijke zeer goed eh waarom daar die start nou het is het is een zenuw punt eigenlijk hier kennis van het verleden en van de toekomst en ik keek net zeggen ze ook terecht in of rol praten ze over van alles maar hier gebeurt het dus het inderdaad het ijs smelten betekent dat die enorme hoeveelheden grondstoffen van de noordpoolgebied vrijkomen de russen enorm daarmee bezig aan de andere kant amerikanen de canadezen en tegelijk de komt er een nieuwe handelsroute die 2030 verwachten ze dat je toch veel sneller van shanghai naar rotterdam kunt varen misschien wel een derde van de afstand kunnen ze van de tijdsduur kunnen ze beperken en die burgemeester zegt ook van nou de komt bijna elke week komen er wel 1 of 2 chinese delegatie leerreis dus het is een heel klein stadje van een zenuw punt en bovendien 20 minuten met zo’n sneeuwscooter vanaf de russische grens waar ja toch 2 3 4 3 divisies te aan en ik maar dan argwaan ook toegenomen door de argwaan toegenomen is want vroeger het jaren langs de hele vrolijke uitwisseling geweest en moet zeggen die burgemeester van moeremans is dat ligt er wel iets verderop en keek net als zijn dikke vrienden die gaan voor deuren bij elkaar op bezoek maar tegelijk begint de situatie werd de heb je knetteren en spannend te worden en aan die kant staan en alle liefst compagnie van 120 norse militairen allerliefst en als binnenstapt ik ben band met ze mee geweest is om zo’n kijk voertuig dan de horion pianoconcert van van bach hele beschaving bolletje beschaafd negerin aanbieding voor u oké dat is dus in het klein zie je daar een aantal ontwikkelingen die je misschien in het groot in in in de rest van europa ziet de rest van de wereld dan begint die lange reis van uw door europa van het van het hoge noorden dat kirkenes tot aan griekenland van hongarije van orban tot aan de friese dorpjes ik wankel rond in een vreemd huis met een kaarsje zo’n parafraseert u weer iemand anders meteen maar even vooraf de vraag naar de conclusie die lange reis heeft uw visie op europa en met name ook op de een veranderd ja ja soms worden vooroordelen bevestigd soms doen sommige mensen en sommige landen hun uiterste best om aan alle gruwelijke vooroordelen te voldoen dat gebeurt ook allemaal maar je ja ik ben bezorgder geworden pessimistisch het woord in ben wel bezorgd worden ik ben veel meer overtuigd geraakt dat aan de ene kant europa heeft gewonden wel sommige stormen doorstaan maar tegelijk hoe vraag je om de constructie eigenlijk is en ik begin ook bent steeds beter de het gevoel van urgentie gaan begrijpen waarmee sommige europese leiders rond gebeurt want dave wilde aandringen om die constructie tegen zien dat is echt niet alleen maar ideaal is we willen meer macht en weet ik wat meer nee het is echt nodig het is gewoon ik heb een gevoel dat ik onder een autobus is een keer heb gekeken waar wij met z’n allen in en door de wereld door de tijd rommelen en u bent heel geschrokken van hij is onlogisch van remleidingen die een beetje de lekken en de stuurinrichting deal op te kraken je ding die bus die kan niet zo lang meer door y laten we laten we kijken naar om ook die analyse die u een boek maakt hier een beetje te laten herleven naar bepalend moment dries in 2004 besloten tot is al eerder voorbereid in de jaren 90 tot de uitbreiding van de u met 10 landen estland letland litouwen zo’n polio zich zo van van van noord oost naar zuid en u zegt dat daar in uw boek schrijft u toen

ging het eigenlijk om de vraag gaan we de ecu verdiepen of gaan we de een uitbreiden en gekozen is dus voor uitbreiding ja het was een missie wel dat hij eigenlijk was die vraag gelijk begin jaren 90 na de val van de muur kwam die opeens ik het heel cru zeg dan kun je een tegen een historicus achteraf zou wel eens kunnen zeggen eigenlijk was de val van de muur iets te vroeg dat dat team jaar later moeten gebeuren want dan had u europese unie een stevig fundament de waar is namelijk enorm mee bezig echt gewoon het was er toen een club van 9 9 landen dat het breidde zich een beetje uit maar met z’n negenen kreeg het nog wel wat beslissingen nemen hoe je die club verder gaat inrichten en opeens ben je met 27 28 en dan ontstaat de chaos zoals dat gezegd wordt diep en ouders waar je beslissing welke restaurantje met ze alle gaat eet en waren wij bereid wij het westen de oorspronkelijke bereid om op te verdiepen in die landen en wat daar leefden en in die met ik denk dat twee fouten zijn gemaakt inderdaad de eerste fout is of fout is niet het was een noodzaak om te kiezen voor uitbreiding want er moest iets gebeuren het stofje het imperium veel uit een en als een imperium uiteenvalt en kunnen daar hele gemene conflicten uit voortvloeit het is tot joegoslavië heeft dat gehad maar dat had veel erg kunnen zijn dus de europese unie heeft ontregelt als een verlokken de blusdeken we moeten het rustige al doen want we willen graag bij de junioren dus heel pacificeren ndng gewerkt een vredesproject maar de men heeft ook inderdaad in een soort van triomf geleefd en gevecht vergaande 10 tegelijk en niet goed gekeken naar de verschillen die waren enorm maar ook niet gekeken wat betekent eigenlijk die val van de muur voor al die wel de want bijvoorbeeld voor de polen de tsjechen de hongaren was het minste zoveel een nationale bevrijding en en deze landen hadden ook nog hadden heel lang geen democratie meegemaakt soms helemaal niet dus dat moest zich allemaal nog ontwikkelen en eigenlijk zitten we in die fase nog steeds ja u schrijft ook over sleutel jaren als het ware 1945 was dat de bevrijding misschien voor voor het westen exen van europa ja en 1989 was het dus voor de oosten dat was het 1945 voor de oost-europese landen voor voor hun was 1945 echt niet zo belangrijk vond ze kwamen van de ene dictaturen de andere dus ik wel een beetje belangrijk maar toch minder essentieel dat voor ons dus die beleving is heel anders en vandaar en ook de ervaring met democratische processen ja dat zie je zeker dat zie je morgen rijen is het ook een hele makkelijke prooien geweest voor iemand is armban omdat je gewoon weer teruggereden naar de oude systeem en eigenlijk in polen zie hetzelfde het dat men terugvalt op op een oudere ja beetje dictatoriaal regering systemen en men is ook niet het kenmerk natuurlijk van de democratie in het in bad speelt net en deze dragen ook in nederland is de omgang met minderheden dat is de kenmerk van de democratie respecteer je minderheden hoe ga je eigenlijk op met een machtswisseling de democratie je ziet van permanente machtswisselingen dan dat dat wij hebben daar 150 jaar lang met vallen en opstaan die geoefend en veel oost-europese landen moet dat maar net beginnen en dat verschil heeft men in 2004 gigantisch onderschat terwijl het wel richting misschien of men het wel wist ja sommige waarschuwde dat er engelen zijn paar engelse denkers bijvoorbeeld hij jaar hemel voor gewaarschuwd hij bewaart was geen gemeengoed laten we even proberen in te zoomen op voor polen het land dat jij het noemt het had over de omgang met minderheden u schrijft in een boek over het antisemitisme nadat bij een deel van de poolse bevolking wel degelijk levend is ze en over een vriendin van uw die onderzoekt een bepaalde schandvlek in de poolse geschiedenis het verbranden van joodse burgers in hun huizen en dat gebeurt door hun plaatsgenoot en deze vrouw is daarna nou je kunt haast zeggen haar leven niet meer zeker nadat ze deze journalistieke taak zou ik zeggen verwacht heeft ja het sinds is toevallig die wet is in slaap en de wet geworden uiteindelijk meisje had er voor in het gevang kunnen terecht te komen omdat puur omdat ze schreef dat gewoon waar was dat ze dat toch het in dat dorp honderden dorpelingen vol enthousiasme de synagoge met joden in brand hadden gestoken en er was nauwelijks een duitser te bekennen of ons echte en dat is het ook veel meer gebeurd is paul is er in wezen een heel verscheurde landen omdat er echt heel veel polen waanzinnig dapper zijn geweest en joden hebben verdedigd en en ben echt echt heel dapper maar aan de andere kant ook heel veel diepe antisemitisme en dat zie je doet dat eigenlijk een band van anti cms sterk antisemitisme van de baltische staten helemaal tot bulgarije polen is in het centrumgebied en dan zijn onderzoek d ook ze stuiten voortdurend opnieuw op op hevige anti sint dat is er gewoon nog steeds helaas en dan even dat niet bestolen is een langere volgens u nou het is een wezen wat je doet in het westen ook ziek moderne dingen is de angst voor de ander

en het is ook een beetje beide landen zijn ook in hoorn tegen immigranten die u en moslims want ze willen een zuivere staat houden hongarije en polen en het cynisch is natuurlijk dat dat ooit in de jaren dertig tot tot tot tot negatief 39 hadden zowel paul als hongarije levendige joodse gemeenschappen en warschau was een hele dynamische gemengde stad en nu is zo’n puur polsen stad en die zuiverheid wil men nu bang ja dat heeft te maken met wat ik ook echt mooi vond om te lezen in uw boek dat we daar of het ware een andere blik is op de eigen geschiedenis he ja vaderlandsliefde is iets moois de eer van een volk het is zoals u het omschrijft tegengesteld aan de stroom die we hier in het westen misschien hebben na de wereldoorlogen naar de holocaust na de dekolonisatie zei kijk anders naar de geschiedenis ja omdat ze opnieuw ze moet nog een hele heel proces moet daar nog ingehaald worden gezegd maar wat wij min of meer op met vallen en opstaan hebben doorgemaakt maar bij hun is bijvoorbeeld na al die onderdrukking door vreemde mogendheden daarom beschouwen zijn bussel niet op vaak het vreemde mochten is bijvoorbeeld begripvol ook heel belangrijk en wij zijn daar na de tweede wereldoorlog behoorlijk allergisch voor geworden en ook een volk dat je zuivere moeten houden en wat je leuk in polen heel sterk synagoge hongarije ook zie in nederland nu ook weer opkomen die termen als het volk en dan dan bij dat volk hoort dan een leider het het is erg dik de waarom is het heet dat populisme ook ze eigenlijk een en een leider die als weet die op sturing geeft en die en volken om zich heen verzameld en dat stuurt ons jaar om door de tijd lekker samen zal en de hoort natuurlijk bij een sterke mate van uitsluiting van alle andere want daarmee blijf je samen de sterke leider dat is de overgang kan haast niet anders naar hongarije waar or boom de dictator is weer dit moment waar democratie in het gedrang is waar hele mooie scène vond ik in het boek is die u waar u beschrijf dat voormalige politici mensen van naam en ex-minister van buitenlandse zaken ja koffie aan het rond brengen zijn aan de armen in een of ander plekken omdat ze niet meer naar buiten daar kunnen zijn over doen maar ze durven niet meer naar buiten te treden met hun meningen ja hebben zelfs zijn gebouwencomplex zullen daar in budapest ik werd meegenomen door de vroegere burgemeester van boedapest gabor damskie en liet mijn allerlei alle vrienden en collega’s zien er was ook een daklozenopvang nou dat is niet mis in het huidige boedapest tot denken echt weer dat je in een in en in de jaren twintig van berlijn met een zit beschreven door joseph en rood is werkelijk een groot duitse schrijver het is echt precies dezelfde uit groene of de gezichten maar daar die standaar weer broodjes en soep uit te delen sociale taak en dat is geen propaganda dat deed dus elke week en ik wil ik werd daarvoor gestelde jaar voormalig minister van buitenlandse zaken bekend parlementslid en was een klein zaaltje en daar zaten een stel economen te discussiëren en toen zeiden ze dat is die dat is die indrukken google de dat we nou dat waren topeconomen maar die konden niet meer op en universiteiten discussiëren en er soms teller daarin illegaal pass alweer te rijk is niet te geloven ja ja maar ze konden niet meer doceren op hun universiteits om die niet mee naar buiten nemen het soort discussies of niet de de grote jodhpur laat echt een van de grote hongaarse schrijvers bijna een heel veel mensen hebben het boek in de boekenkast die is overleden in september en mijn hart breekt werd overal gehuldigd duitsland als je nog een kort daarvoor echte helemaal het zonnetje gezet in hongarije zelf werd er in de krant een kwart alinea’s aan hem gewijd geen enkel televisieprogramma mix in een van de allerbelangrijkste dissidenten en echt een top schrijver omdat hij van de foute kant zo ergens het op de over hen uit als nou ik word er bij zeggen polen hongarije worden altijd over één kam geschoren het is toch wel het zijn ook hele verschillende loon hongarije is echt een van bij zich en poetin achtige dieven staten dat worden sorry dat ik het zo zeg twee polen bijvoorbeeld al zijn best problemen en zomaar corruptie is daar niet een hoofdproblemen zelfs a naar b komt zelden grote is dissidenten zeggen we hebben allerlei problemen maar het land is niet correct dat is toch het is echt het is ook heel verschillend die trillen dan harde overgang een uur rijden gaat u naar brussel en daar bent u verbaasd de vooroordelen smelten weg want u ziet kundige ambtenaren hele kleine klimmetjes keihard werken ja dus dat is het ene kant en tegelijk zie ik ook en ik zie een bubbel en ik zie ook een systeem dat heeft luuk van middelaar aan deze tafel ettelijke malen ook uitgelegd ooit assistent van van rompuy ja misschien zwaar het is een hele hele heldere denker die heel veel heeft meegemaakt

die zegt brussel is in de kern een systeem van regels en compromissen want europese unie is en namen clock aan elkaar geplakte half federatie van van van 28 landen binnenkort 27 en dat regelsysteem kan de huidige tijd niet meer aan moet de europese unie is tegelijk een wereldmacht en dat moet kunnen reageren op gebeurtenis ja mijn vluchtelingencrisis de vlucht niet maar voor u ook crisis zoeken oké en de oekraïne crisis is puur ontstaan omdat het regelen om de europa had zijn mooi verdrag bedacht nou 600 pagina’s gewoon afvinken maar voor rusland is is harmonisatie van de jampot deksel en in een politieke kwestie en dat heeft men in brussel dat zij het is men alle eerlijke nooit goed gezien ja toen toen de vlam in de pan sloeg om te bel maar concludeert je nou dat het heeft al die verhalen opgetekend in alle uithoeken van europa dat dat wat in brussel gedacht en gemaakt wordt met de nodige betrokkenheid zo ja je omschrijft dat dat van een totaal andere orde is dan wat er in de europese staten beleefd wordt want verhaal wat u op getekend heeft ja ja dat dement men bevriende journalisten vertelden wel dat ze meemaakten dat ze het verwijt kreeg in brussel dat is nu trouwen wat minder maar heel lang dat ze te weinig en persconferenties waren omdat er ook bij betrokken en melden wat ze zagen en als men dat niet leuk vond in brussel dan werd dat niet gewaardeerd maar ik moet er bij zeggen het is dat regelsysteem heeft grote problemen veroorzaakt dat nu bijvoorbeeld rond de brexit ja want want europa europese unie vindt dat bij de onderhandelingen maar tegelijk is het ook machteloosheid want het is een de europese unie kan niet goed flexibel reageren nee maar tegelijkertijd want we hebben het hier natuurlijk over de verschillen tussen tussen brussel en landen en de kritiek die er is ook vanuit diverse landen zoals polen van ja jullie zijn bezig met een andere wereld waarin wij leven tegelijkertijd profiteren zijn of hebben ze waar ik het netjes voorduren hebben natuurlijk ook veel papaya de fondsen die uit europa komen ik had er als een dandy je gesprekken in polen dicht hou nou toch op zeg we hebben wat hebben we aan europa gaat roepen ze dan naar in polen en rijd eens over jullie wegen hoeveel miljard is er gaande in vrijheid een allemaal cream zo en miljarden gezien of verteld en elk jaar weer ik denk dat het je moet denken een beetje in gehele dit denk ik heel goed dat dat die landen ook gemoderniseerd zijn uiteindelijk zelfs economisch hebben ze heel veel plezier van omdat het allemaal afzetmarkten zijn maar het het het het is wel zo dat je voordeur het ook moet letten dat dat de dat de zaak niet niet helemaal scheef gaan slokken worden waar dingen scheef gingen weer zo’n kantelpunt weer zo’n bepalend moment dat was misschien wel in 2005 het referendum over de europese grondwet hier in nederland de fransen hadden het al eerder afgewezen dat idee voor die grondwet en hier ruim 63 procent van de nederlanders stemde nee tegen die europese grondwet was dat bepalen is heel belangrijk geweest ja ik zou voldoende naar geluisd uiteindelijk is het verdrag van lissabon lk gesleuteld na dit check drie jaar later de je precies ja ik denk juist dat er heel veel nou omdat het eigenlijk het europese proces tot 2005 was toch als maar twee stappen voorwaarts een stap terug maar het ging vooruit en dat hele proces van verder samen dingen is eigenlijk daarna enigszins bevroor alleen de crisis bijvoorbeeld eurocrisis de die heb de vorige soorten bijvoorbeeld euro zit steviger in elkaar dan dan voor de crisis dus dat is wel vooruitgang geboekt maar het is een heel essentieel moment geweest maar het laat ook zien hoe nationale regeringen totaal nederland met alle respect krankzinnige land het is meest verbonden met europa dick van allemaal hun leven echt helemaal duizendknoop er zijn wij nog tien keer erger dan de britten je ziet aan de bricks brad zit al routine ene allemaal loop hoeveel dat er zijn maar in een dus aan de ene kant heel europees andere kant in het denken heel provinciaal en de regering toenmalige regering balkenende heeft toen campagne gevoerd dat moeten we goed onthouden onder de titel europa best belangrijk terwijl de verdorie en alle kanten als als echt dat systeem weg vraagt wel zijn we goed de klos en bovendien door alle brievenbus een soort sprak playpapier ten dauwe ja dit verdrag capelle is een ijsje naar hier 60% van de mensen tegen welke moet je vooral dat doen er toch eventjes kijken naar naam want daar dan dat bureau vincci lys me van nederland jij vreselijk iemand die 63% ja waarvan u terecht zegt dat is een dat is een signaal de dat kan je niet negeren dat is in zekere zin eh misschien wel genegeerd want u zegt terecht drie jaar later is dat in het verdrag van lissabon zijn de belangrijkste dingen als nog geregeld maar dat is toen

geregeld met de lidstaten niet meer met de stem was een leugen precies en en het jammer was dat dat die voor verstelde constitutie bevatten juist en heren ja dat terug aan de democratisering en meer bevoegdheden voor het europese parlement dus het was eigenlijk een toch juist ook een een vorm van democratisering want dat is van essentieel belang en critici mensen die kritiek hebben op de europese unie kan ik in veel opzichten volgen en zeker als ze zeggen het systeem is niet democratisch dat gaat onze opbreken en dat was juist in 2005 en sprong echt een van democratische verdieping en die heeft maar half plaats gevoel maar dat is toch eigenlijk laten we eerlijk zijn als naar proberen te treuren te evalueren van waar ging het mis en waar liet het dan schreef dat is toch eigenlijk een onvergeeflijke fout ja dus ze op met een als je niet je burgers mee weten klaar die u niet meer weten krijgen daar ook niet je best voldoet dat is natuurlijk het is ze ook ten diepste en niet deze gevechten op macht want eigenlijk heeft de europese unie veel macht maar op het gevecht wie mag op toneel staan is dat de nationale politicus of is dat europese politicus en in den haag geluk natuurlijk heel veel aandacht geef heel veel kabaal gemaakt maar in werkelijkheid hebben heel veel nu wordt er een ik zie dat dit dacht ik ja dat is al lang op rust als niveau is dat al lang beslist en je ziet dan nederlandse parlementariërs eigenlijk als jongetjes in een speelde in de speeltuin is om of een kermis een draaimolen zijn nu ook dat je stuurt je een broek dat is zijn echt soms doen die debatten daar aan denken hammer dus ik zeg de wees reëel er ja en we vecht je nationale macht maar houd in je achterhoofd dat je tegelijk als nederlands politicus ook een europese politiek speelt dan hebben we het nog niet over poetin we hebben nog na en kies even genoemd we hebben het nog niet over trump waar u een groot hoofdstuk aan wijd het moest wel waar de honden geen brood van lusten zou ik haast zeggen ik bedoel nee ik heb als u een beschrijft maar wanneer ik het pure gewoon archief werk en ja ja ja lets is een gezien is na het luister je niet zo problemen het geeft de vluchtelingen crisis de bankencrisis de eurocrisis hoeveel crisis zijn er wel niet geweest goed men moet het boek lezen want daar staat het allemaal in we kunnen wel concluderen dat de een u zich als je voelt ook naar de vluchtelingencrisis kijkt niet de meest slagvaardige organisatie is in het beheersen van crisis en daarom zeg ik het denk ik over zich niet er is gewoon geen bij de vluchtelingencrisis is een traumatische geweest dat er gewoon niet een fout beleid is gevoerd zegt oké van mijn woordvoerders uit commissie zelf mogen er is gewoon geen beleid gevoerd en de europese unie was machteloos het was een terrein wat ze niet meer kende en ze konden niet meer op die gebeurtenis reageren dus die zwakte zal op een of ander manier overwonnen mooi jaar moeten worden nog een olifant in de kamer brick zit ja hebben nog niet eens op klimaat gaat maar de brexit je zou jij doen we alle keren brexit wat is de betekenis van het feit dat de britten nu per 31 januari aanstaande wat is voorziene betekenis daarvan dat zij de europese unie zullen verlaten dus heel belangrijk dat is een voor de britse is bas nu de discussie los dat willen we eigenlijk met ons land de komende generaties want wat dat ik de vraag onder de brexit en voor europa is het dezelfde vragen eigenlijk hoe gaan wij ons ons wat wordt de komt toekomst van ons continenten en ook misschien wel wat kunnen we leren van de brexit die onvrede daar moet je echt goed over nadenken brexit heeft een hele eigen geschiedenis hoor maar ook maar ook de vraag zou het kunnen zijn dat groot brittanië dat dat op best in problemen terecht hoor dat is nog helemaal niet zo makkelijk maar het zou wel eens kunnen zijn dat bepaalde sectoren voorbeeld ik denk aan de landbouw ik denk dat de britse een heel interessant landbouwbeleid in hun hoofd hebben en van plan zijn nu ze vrij zijn van de europese unie zouden wij misschien ook wel eens wat kunnen leren van de britten in de nieuwe situatie af ook hier dus het adagium verdiep je in degene tegenover je heel is heel interessant dat is waar maar het hoekkorf groot deel het wordt lastig voor boris johnson want heb ik een fout gemaakt die mee ook al gemaakt heeft hij heeft zichzelf tijdslimiet gesteld en als je onderhandelt of gaat het om een huis of wat dan ook dan moet je nooit haasten en heeft haast dat maakt hem zwak ik voeg eraan begin van dit gesprek naar uw oordeel visie op europa en op de europese unie en of die veranderd is in noemde toen ik ben bezorgd en geworden een stuk bezorgen heeft u zich ook vergist in want u stond bekend natuurlijk ook als een groot voorvechter van de europese gedachte van van het een verenigd europa en u klinkt ook zeker in het boek een stuk twijfel onder en misschien ook wel ja echt veel kritischer heeft u zich ook toen als voorvechter van die europese gedachte vergist ik denk dat ik me vergist heb in de de kracht zoals veel

en het belang van de nationale eenheid psychologische krachten eigenlijk van van een land en van ook het belang dat mensen hebben hebben dat een plek is ook heel belangrijk de deur niet alleen de europeanisering ook de globalisering heeft mensen heel onrustig gemaakt en daardoor is een grote behoefte ontstaan aan ook je plek aan voorspelbaarheid aan tradities en maar wachten drijven toch iets over zeggen wat ik interessant vind is dat de afgelopen jaren natuurlijk veel critici van de een en van de europese verdere eenwording hebben gezegd let op de geur eigen geschiedenis van de menselijke geschiedenis van de eigen natie-staten hoe hoe hoe komt het dat ik doe het niet beschuldigen maar hoe kon ze dat uw ogen ook in dit boek daar nu pas voor open nou dat ik dat was al een hele poos begaan wordt van daar mee omdat het namelijk zo’n ik was echt in en toch wel een beetje en ik was weg en de vriend met de oude max kohnstamm ik was toch een heel erg van de generatie europa als vredesproject john monet zou moeten en dat moeten doorgaan want anders die buik zal je moet voor nooit meer hebben en inderdaad de pankaj mishra waarschuwt ook heb mijn boek daarover europeanen zij helemaal vergeten hoe bloeddorstig continenten het eigenlijk is en dat verkrachten roman zitten en die moesten worden ingetoomd en dat de strijd nog steeds achter en dat is ook voor mij grote drijfveer ondanks al mijn kritiek om dat te zeggen we moeten echt dat europese project verbeteren maar niet opblazen omdat het alternatief ja heel gevaarlijk is dan heb ik het helemaal niet meer over de economie of zo moeten kleiner en betere of moet het zelf uw blijven en nou leunde het zit er nu in een fase van doormodderen en soms in de richting van onttakeling dus ik denk dat het dat je kunt zeggend moet ik ben bang dat de europa zich zal gaan ontwikkelen door crease en en dat in net is de euro zit dan doet en dat die dat dat wel eens in de richting kan gaan die bericht maar van de van een kern europa want dat de heel erg taboe is maar wat wat we wat inderdaad kan reageren op gebeurtenissen wat inderdaad democratisch federatief verband is maar gek genoeg dat vergeten we veel nationaal denkende mensen piet dat jaar veel meer ruimte voor nationale eenheden omdat op die verdeling dan duidelijk is dan kun je op nationaal niveau verder alles doen wat je wilt is dat moet veel helderder want anders dan gaat hij ook een bus vastlopen dat lijkt me evident heel hartelijk dank met plezier